Przepuklina krążka międzykręgowego to źródło bólu, ograniczenia jakości życia i cierpienia u bardzo licznej grupy pacjentów. Najczęstszą przyczyną planowych operacji kręgosłupa w odcinku lędźwiowym w populacji poniżej 50 roku życia są zespoły korzeniowe o typie rwy (kulszowej, udowej) na podłożu przepukliny zwanej potocznie "wypadniętym dyskiem".
Początek dolegliwości zazwyczaj jest nagły, a ich natężenie od umiarkowanego do bardzo ciężkiego.

Najczęściej wyraźną choć niekoniecznie trwałą ulgę przynosi kilka dni leżenia i farmakoterapii lekami p/zapalnymi. Następnie rozpoczynamy współpracę z fizjoterapeutą i wdrażamy sportowy tryb życia. Umożliwia to "pielęgnację" remisji i odsuwa nawrót dolegliwości.

W bardziej nasilonych zespołach bólowych współpraca z fizjoterapeutą musi potrwać dłużej i być poparta diagnostyką obrazową oraz wizytą u lekarza.

Dwa najważniejsze badania obrazowe to: rtg kręgosłupa - koniecznie w pozycji stojącej w dwóch płaszczyznach: bocznej i przednio-tylnej oraz rezonans magnetyczny. To badania, które wizytę u lekarza (a także terapeuty) uczynią znacznie owocniejszą. Idealny moment na przeprowadzenie takiej diagnostyki nadchodzi wówczas, gdy przez 4 tygodnie nie dostrzegamy efektu leczenia zachowawczego lub gdy co gorsza pojawią się objawy ubytkowe (zwłaszcza ubytki ruchu i czucia).
Osobiście odradzam przeprowadzanie diagnostyki obrazowej metodą tomografii komputerowej. Naraża ona pacjenta na znaczne dawki promieniowania jonizującego, a jej czułość i swoistość diagnostyczna znacznie ustępuje metodzie tomografii rezonansu magnetycznego.

Analiza stanu klinicznego pacjenta oraz jego dokumentacji obrazowej pozwala podjąć stosowną decyzję co do dalszego leczenia. Chciałbym podkreślić, że często spotykana wśród pacjentów i niestety części środowiska medycznego teza mówiąca, że przepuklina w kręgosłupie musi być leczona operacyjnie jest stereotypem kompletnie rozmijającym się ze współczesną wiedzą medyczną. Na szczęście dla osób cierpiących na dolegliwości korzeniowe na podłożu przepukliny krążka międzykręgowego leczenie zachowawcze zazwyczaj kończy się sukcesem, a sama przepuklina jest zjawiskiem dynamicznym z dużą tendencją do remisji.

Teraz dochodzimy do tytułowego pytania: kiedy operować?

Podstawowe wskazania to:
- niedostateczny efekt leczenia zachowawczego prowadzonego przez co najmniej 6 tygodni,
- nasilanie się objawów ubytkowych,
- nagłe pojawienie się istotnego deficytu neurologicznego.

Jeżeli w tej sytuacji zgłaszane przez pacjenta objawy są dodatnio skorelowane z wynikiem badań obrazowych - zwłaszcza rezonansu magnetycznego - szansa na bardzo dobry efekt leczenia operacyjnego zespołu korzeniowego jest najwyższa.

Bardzo częstym zjawiskiem obserwowanym w praktyce neurochirurga jest ustąpienie bądź złągodzenie objawów korzeniowych u pacjenta w okresie oczekiwania na leczenie operacyjne. Sytuacja ta jest szczególnie częsta u pacjentów oczekujących na operację w systemie ubezpieczenia publicznego, gdzie pomiędzy procesem kwalifikacji do operacji, a terminem jej przeprowadzenia upływa znaczna ilość czasu... Jest to wskazaniem do powtórzenia diagnostyki MR kręgosłupa, która zazwyczaj pokazuje w tej sytuację pomyślą dla pacjenta rezolucję przepukliny. Oczywiście operacja w takiej sytuacji jest bezzasadna.

Główne cele operacji u pacjentów z przepukliną krążka międzykręgowego i objawami rwy to uwolnienie pacjenta od ostrego zespołu bólowego oraz protekcja stosownego korzenia nerwowego przed uszkodzeniem z ucisku. Przy prawidłowej kwalifikacji i przebiegu procedury operacyjnej i braku komplikacji pacjent opuszcza oddział w pierwszej dobie po operacji z wyraźnie odczuwaną ulgą w zakresie dolegliwości o typie rwy.

Dalszy etap to sukcesywna poprawa funkcjonalna pacjenta oparta na indywidualnej współpracy z fizjoterapeutą. To postępowanie pozwala zazwyczaj odzyskać zdolność do pracy w przeciągu 4-6 tygodni po operacji.

A teraz informacje o technice operacyjnej. Złotym standardem w leczeniu zespołów korzeniowych na podłożu przepukliny krążka międzykręgowego jest wykorzystanie technik mikrochirurgicznych. Pozwalają one na optymalną minimalizację urazu operacyjnego i utraty krwi. Skracają również czas pooperacyjnej rekonwalescencji. Do tej pory branżowa literatura medyczna nie faworyzuje żadnej z dostępnych metod mikrochirurgicznych, a ich wybór powinien być uzależniony od anatomicznych uwarunkowań schorzenia i doświadczenia chirurga.

Sama decyzja o operacji powinna być podjęta ze stosownym namysłem najlepiej z wykorzystaniem opinii więcej niz jednego lekarza specjalisty.

Zalecenia takie jak: niska masa ciała, wysoki poziom sprawności fizycznej, unikanie długotrwałego siedzenia pozostają zaleceniami „dożywotnimi”, pozwalającymi maksymalnie długo cieszyć się wysoką jakością życia bez dalszych spotkań z chirurgiem kręgosłupa.

Bardzo istotnym, często niedocenianym czynnikiem rokowniczym u osób leczonych (nie tylko operacyjnie) z powodu przepukliny krązka miedzykręgowego jest aktywne podejście do własnego życia i zdrowia. Osoby, których życie wypełnione jest wyzwaniami w sferze zawodowej, rodzinnej, hobbystycznej "nie mają czasu chorować", aktywnie uczestniczą w procesie rehabilitacji pooperacyjnej i skracają czas powrotu do zdrowia i oczekiwanej pełnej sprawności.

Odzyskanie zdolności do pracy, szczęścia w życiu rodzinnym, możliwości realizacji pasji i zainteresowań to cel którego życzę każdemu pacjentowi decydującemu się na leczenie operacyjne przepukliny krążka międzykręgowego.

dr n. med Marcin Tafelski
specjalista neurochirurg
Athleticomed